YILDIZ KIZILKAYA

ACEMHÖYÜK SİKKELERİ
YILDIZ KIZILKAYA

Konumuzu kapsayan 7 adet sikkenin beşi 1951 yılında Acemhöyük’te bulunmuş ikisi satın alınmıştır.

Sikkeleri devirlerine göre sıralayacak olursak en erkeni Kelenderis’te basılmış M.Ö. 450-400 yıllarına ait gümüş staterdir.

Diğer 4 adet sikke Sarıkaya sarayının güneyindeki Hellenistik evlerin enkazında bulunmuştur. Bunlar, Kayseri’de basılmış ve Roma İmparatoru Severus Alexander’e (M.S. 222-235) ait şehir sikkeleridir.

Satın alınan sikkelerden biri Roma İmparatoru Probus’a (M.S. 276- 282} ait antoninianus olup Antakya’da basılmıştır. Diğeri Bizans impara¬toru Michael IV( M.S. 1034-1041) e ait follistir.

KELENDERİS SİKKESİ

Bu sikke Acemhöyük’ün Hatipler sarayının satıh toprağında bulun¬muştur. Sayın Hocam Prof. Dr. Nimet Özgüç’ün nazikane bildirdiğine göre Acemhöyük geç seramiği arasında M.Ö. IV. yüzyıla ait seramik de vardır. Bu ilerde Kelenderis sikkelerinin ait oldukları katlarda bulunabile¬ceği ümidini vermesi bakımından Acemhöyük geç katlarının tarihlenmesinde faydalı olacaktır.

Kelenderis (Eski Tschelindre) Kilikya bölgesinde ve Akdeniz sahilindedir. Bugünkü adı Gülnar ilçesi Aydıncık kasabasıdır.
Bu şehrin erken devir sikkeleri kesinlikle Pers tarzında ve bir defada basılmış olup aşağı yukarı M.Ö. V. yüzyıl sonlarına aittir.
Pers stater ve tetrabolslarının ön yüzlerinde yandan tasvir edilen bir süvari bulunmaktadır. Daha erken örneklerinde süvari attan iner gibi görülmektedir. Bu, yandan tasvir edilen resmin zorluğundan dolayı böyle gözükmektedir[1]. Bizim sikkemizin ön yüzü de tamamen bu tarife uymak¬tadır.

No. ı
: Ac.j.114, 1971
: M.Ö. 450-400, Gümüş stater
: ıo,2oogr., 21X5 mm. \
: Sola doğru at üzerine yandan binmiş ve sol
elinde kamçı tutan çıplak süvari. Sağ eli ile atın dizginini tutar. Altta yatay çizgi. Etrafı noktalarla çevrilidir.
: [K] E A E N
Incuse içinde sola doğru çömelmiş, başını geriye çevirmiş keçi. Üstte sarmaşık yaprağı.
(Lev. 1, Res. 1)

ROMA SİKKELERİ

Bunlar Kayseri’de basılmış şehir sikkeleridir. Bilindiği gibi şehir sikke¬leri, Roma İmparatorluğunun Grek şehirleri tarafından, mahalli ihtiyaçları karşılamak üzere basılan bronz sikkelerdir. Bu sikkeler o şehir devletinin tarihi, ekonomisi, sanatı, dini ve sosyal olayları hakkında bilgi veren arka yüz tipleri ile bilhassa çok ilginçtirler. Bu arka yüz resimlerinde o şehrin önemli binalan, eski tanrılarının kült heykelleri, büyük sanat eserlerinin kopyalan görülür.

Kapadokya kırallığının merkezi olan Kayseri’de basılmış sikkeler üze¬rinde; Argaios (Erciyes) dağı ibadeti, ilahlar adına yapılan şenliklerle birleş¬tirilir. Bu kutsal dağ, genellikle arka yüz tipleridir. Bazen mabed üzerinde veya içinde, bazen de sunak üzerinde görülür[2].

1. SEVERUS ALEXANDER

Asıl adı Alexianus olan M. Avrelius S. Alexander, Severuslar Sülalesinin son imparatoru olup 221 de kuzeni Elegabalus tarafından evlât kabul edilerek kendisine Caesar unvanı verilmesiyle bu tarihten itibaren Caesar, 222’den 235’e kadar da Avgustus olarak Roma ve Roma’ya bağlı şehirlerde sikke bastırmıştır[3].

Elimizdeki Kayseri darpları imparatorluğunun 1. ve 3. yıllarına aittir[4].
: Ac.j. 118, 1971
: Severus Alexander (M.S. 222-235), Bronz : 25X3.5 mm. î
: [MAYPHCJtOV [AAEANAPOC] İmparato¬run defne çelenkli ve drapeli büstü sağa dönük. Solda, içinde şua taçlı baş bulunan damga. (Konturmark)
: [MH T POnO] KAICAPI
Sunak üzerinde Erciyes dağı. Sunak gövde
sinde t TA (1. yılı)
(Lev. I, Res. 2)
: Ac.j. 117, 1971
: Severus Alexander (M.S. 222-235), Bronz : 26.5X3.5 mm. t
: [MAYPH] CfOY [H| AAtH [ANAPOC]
İmparatorun defne çelenkli, drapeli ve zırhlı
büstü sağa dönük. Sağda, içinde şua taçlı baş bulunan damga.
: MH T POn KAICAPI
Sunak üzerinde Erciyes dağı ve tepesinde
yıldız. Sunak gövdesinde fTA
(Lev. I, Res. 3: Lev. II, Res. 3)
’ David R.Sear, Roman Coins and Their Values, London 1970, p. 207.
" VVarvvick VVroth, Catalogue of the Greek Coins of Galatia, Cappadocia and Syria,
Bologna 1964, p. 86, 88.

: Ac.j. 116, 1971
: Severus Alexander (M.S. 222-235). Bronz : 27X4 mm. t
: (MAYPHCEOV AAÎfANAPOC]

İmparatorun şua taçlı büstü sağa dönük. Çenesi hizasında içinde şua taçlı baş bulunan damga.
: [MHTPOIIO KA] ICAPI
Sunak üzerinde Erciyes dağı. Sunak gövde¬sinde cTA
(Lev. I, Res.4)

: Ac.j.115, 1971
: Severus Alexander (M.S. 222-235), Bronz : 21X3 mm. î
: AYKCıOYH AAfHANAPOC
İmparatorun defne çelenkli başı sağa dönük.
: MHT POnOKAIC

Üç adet bağlı buğday başağı demeti. Altta
«TT(3. yılı)
(Lev. I, Res. 5)

PROBUS (M.S. 276-282)

Sikkeleri Roma ve Roma dışındaki bazı şehirlerde basılmıştır. Elimizdeki sikkesi bronz antoninianustur[5] *.

Anoninianuslar ilk defa 215’te Caracalla zamanında, para enflâsyonunun tehlikeli durumuna çare olarak bastırılmıştır. Devlet denariusdaki gümüşün değerinin düşmesini önlemek için para ağırlıklarını azaltma yo¬lunu seçmiş ve iki denariusdan ağırlıkça daha az olan antoninianuslarla denariusu bir müddet kurtarmıştır[6]. Fakat, içindeki gümüş miktarı gittikçe azalan antoninianuslar Gallienus (M.S. 253-268) zamanında artık gümüş kaplama, hatta bronz haline gelmiş, Constantinus I (M.S. 307-337) zamanında tamamen kaldırılmıştır. Orijinal ağırlıkları 5,45 gr. olan antoni nianuslarda imparatorlar şua taçlı, imparatoriçeler hilalli olarak gösterilmiştir[7].

⁵H. Cohen, Description Historique des Monnaies, Tome VI, Graz 1955, p. 264/91; Harold Mattingly, M.A., The Roman Imperial Coinage, Vol. IV, Part II, London 1933, p. 119/920; Roman Coins, p. 277/3244.
⁶Oktay Ak~it, Roma imparatorluk Tarihi, ~stanbul 1970, S. 64.

No. 6
: Ac.j.119, 1971
: Probus (M.S. 276-282), Bronz Antoninianus : 22X2 mm.
: IMPCMAVRPROBUSPEAVG
imparatorun şua taçlı ve drapeli, zırhlı büstü
sağa dönük.
: CLEMENTIAT EMP

Probus, askeri kıyafetli, ayakta, sağa dönük,
sol elinde ucunda kartal bulunan asa tutar. Sağ eliyle Jüpiter’den dünyayı alır. Jüpiter, ayakta, çıplak, mantosu omuzundan sarkar. Sol elinde asa tutar.
Sahada —
XXI
(Lev. II, Res. 1)
BİZANS SİKKESİ

Bu devir sikkeleri monoton ve birbirinin eşi olan tiplerle doludur. 11. yüzyıldan itibaren Bizans devletinin zayıflamaya başlamasiyle sikkeler da¬ha da bozulmuştur. Üzerindeki yazılar önce saf Lâtince iken, sonra Lâtin- cenin yanında Grekçe harfler de yer almaya başlamış, daha sonra da yazı ve dil tamamıyla Grekçe ve Lâtince karışımı, karışık bir dil ve yazı halini almıştır[8].

Bronz sikkelere ilk defa /Ynastasius I zamanında M.S. 498’de yapılan bir reformla Follis adı verilmiştir.

American Journal of Numismatics, Vol. L, Nevvyork 1917* P- 9- M S. Altan, s. 32.
MICHAEL IV Paplagonicus (M.S. 1034-1041)

Bizans devrinin sikke özellikleri, bu imparatorun sikkelerinde de mevcuttur. Follisleri tek tip olup ön yüzde İsa portresi, arka yüzde basamaklı haç aralarında yazılar görülmektedir[9].

: Ac.j. 121, 1973
: Michael IV (M.S. 1034-1041), Bronz Follis : 28X2 mm. i : [tfMMA NOVHAI
İsa’nın sakallı büstü cepheden, Başı haleli, haçların arası □, tunik ve manto giyili, İncili ta¬şır. İncilin kabı M süslüdür.
Sağ ve solda ÎC XC
Basamaklı haç içinde
’ R. Ratto, Monnaies Byzantines, Amsterdam 1959, PI. XLVI/ıg77; W. Wroth, Ca talague of the Imperial Byzantine Coins in the British Museum, Vol. II London 1908, PI LVIII/4.









Dipnotlar

  1. George Francîs Hill, M.A., Catalogue of the Greek Coins of Lyconia, Isauna and Cilicia, London 1900, p. xlvi-xlvii, Pl. IX/5.
  2. Sabahat Atlan, 1947-1967 Yıllan Side Kazılan Sırasında Elde Edilen Sikkeler, An¬kara 1976, s.
  3. David R.Sear, Roman Coins and Their Values, London 1970, p. 207.
  4. Warwick Wroth, Catalogue of the Greek Coins of Galatia, Cappadocia and Syria, Bologna 1964, p. 86, 88.
  5. H. Cohen, Description Historique des Monnaies, Tome VI, Graz 1955, p. 264/91; Harold Mattingly, M.A., The Roman Imperial Coinage, Vol. IV, Part II, London 1933, p. 119/920; Roman Coins, p. 277/3244.
  6. Oktay Ak~it, Roma imparatorluk Tarihi, ~stanbul 1970, S. 64.
  7. American Journal of Numismatics, Vol. L, Nevvyork 1917* P- 9-
  8. S. Altan, s. 32.
  9. 8
  10. R. Ratto, Monnaies Byzantines, Amsterdam 1959, PI. XLVI/ıg77; W. Wroth, Ca talague of the Imperial Byzantine Coins in the British Museum, Vol. II London 1908, PI LVIII/4.

Şekil ve Tablolar