Mekâtib-i İbtidâîye Muallimleri Cemiyeti (1919-1925)
Sena Coşğun Kandal
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümü, Erzincan/TÜRKİYE 
https://ror.org/02h1e8605
Anahtar Kelimeler: Muallimler Cemiyeti, İbtidâî Muallimleri, Cemiyetler Kanunu, Meslek Cemiyetleri, Eğitim Tarihi.
Özet
Osmanlı İmparatorluğu’nda modern eğitim sistemlerinin benimsenmesi, kurumsallaşması ve maarifteki dönüşümün bir uzantısı olarak muallimlik mesleği geleneksel yapısından ayrılmış ve profesyonelleşerek Weberyan anlamda bir statü grubuna dönüşmüştür. Bu süreç, muallimlerin özlük hakları, mesleki statüleri, çalışma koşulları ve kamu içerisindeki konumlarına ilişkin sorunları da beraberinde getirmiştir. II. Meşrutiyet ile muallimler mesleki haklarını muhafaza etmek, taleplerini kolektif biçimde ifade etmek, toplumsal konumlarını tanımlamak ve korumak ihtiyacı duyarak cemiyetleşmişlerdir.
Bu araştırma, Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde muallimlerin bu mesleki örgütlenme deneyimlerinden biri olan Mekâtib-i İbtidâîye Muallimleri Cemiyetini ele almaktadır. Söz konusu cemiyet ve faaliyetleri üzerine bugüne kadar kapsamlı bir araştırma yapılmamıştır. Doküman analizi metoduyla yapılan araştırmada, cemiyetin kuruluş süreci, faaliyetleri ve ilgası; cemiyet nizamnamesi, arşiv belgeleri, dönemin gazete ve mecmuaları ışığında incelenmiş, bu yolla cemiyetin tarihsel önemine ışık tutmak amaçlanmıştır. Ayrıca cemiyetin hâlihazırda kütüphane kataloglarında bulunmayan nizamnamesinin transkripsiyonu sunularak eğitim tarihi literatürüne katkı sağlamak hedeflenmiştir.
Bulgular, cemiyetin düzensiz maaşlar, ağır çalışma koşulları, özlük hakları, ibtidâî eğitimin iyileştirilmesi, muallimler arasındaki mesleki dayanışma ile mesleki itibarın güçlendirilmesi gibi sorunlara çözüm üretmeyi amaçladığını göstermektedir. Cemiyet kongreler, toplantılar ve etkinlikler yoluyla eğitim sistemindeki eksikliklere karşı örgütlü bir şekilde hareket etmiştir. 1925 yılında Türkiye Muallimler Birliği ile birleşerek feshedilen cemiyet, İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde mesleki örgütlenmenin özgün bir örneğini temsil etmektedir.