I. Dünya Savaşı Arifesinde Osmanlı’da Bir Banker: Ernest Cassel ve Faaliyetleri

Özet

Bu çalışma, I. Dünya Savaşı’na giden uluslararası finans-politik konjonktürün önemli aktörlerinden biri olan Sir Ernest Cassel’in ekonomik faaliyetlerine odaklanmaktadır. 19. yüzyılın son çeyreği ile 20. yüzyılın ilk çeyreği arasında faaliyet gösteren Ernest Cassel, Japonya’dan Mısır’a, Uruguay’dan Rusya’ya kadar geniş bir iş çevresi kurmayı başarmış ve küresel düzeyde faaliyet gösteren bir banker hâline gelmiştir. Bu makale Cassel’in küresel finans işlemlerini incelemekle beraber, asıl odak noktasına Osmanlı İmparatorluğu’ndaki faaliyetlerini almıştır. I. Dünya Savaşı öncesinde Osmanlı finans sektöründe artan Fransız ve Alman etkisi, bölgedeki çıkarlarını korumaya ve artırmaya yönelik politikalar uygulayan İngiltere’yi tedirgin etmişti. Osmanlı İmparatorluğu ile kurduğu ekonomik ve siyasi ilişkilerin seyrinin değişmeye başlaması İngiltere’yi Osmanlı İmparatorluğu’ndaki faaliyetlerini artırmaya yönelmişti. Bu noktada devreye İngiliz aristokrasisi ve iş çevreleriyle yakın ilişkileri bulunan Ernest Cassel girmiş ve İngiltere’nin Osmanlı’daki ekonomik etkisini artırma stratejisi doğrultusunda 1909 yılında Türkiye Milli Bankası’nın kuruluşuna öncülük etmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nda Fransa’nın ve Almanya’nın finansal etki alanının artmasına karşı İngiliz çıkarlarını destekleyen bir aktör olarak öne çıkmıştır. İstanbul Belediyesi’ne sağladığı krediler, Trabzon ve Samsun limanlarının modernizasyonu ve Reşadiye Zırhlısı’nın finansmanı gibi projelerde kritik roller üstlenerek I. Dünya Savaşı öncesi Osmanlı finans sektöründeki başat aktörlerden birine dönüşmüştür. Ayrıca, Osmanlı petrolleri, Cassel’in Osmanlı İmparatorluğu’nda yatırım yaptığı alanlardan biridir. Çalışma, Cassel’in Türk Petrolleri Şirketi’ndeki ortaklık meselesini ve İngiliz devletinin çıkarları doğrultusunda yürüttüğü stratejik adımları da takip etmektedir.